Historia

"Klub 13 Muz" - dawny budynek Generalnej Komendantury w Szczecinie. Budynek słynnego "Klubu 13 Muz" ma bogatą i niezwykle złożoną historię. Obecną swą formę uzyskał w XIX w., kiedy to stał się siedzibą generalnej komendantury II Pomorskiego Korpusu Armii na okręg Pomorza Zachodniego, powołanej rozkazami gabinetowymi Fryderyka Wilhelma III w latach 1815 i 1820.
Zastępca generalnego komendanta armii, zgodnie z zarządzeniem, osiąść miał na stałe w Szczecinie. Wynikła stąd potrzeba wzniesienia odpowiednio okazałej siedziby, która mieściłaby nie tylko rezydencję komendanta, ale i część administracyjną komendantury.
Siedziba ta powstawała stopniowo, swój obecny kształt przybrała dopiero w latach 1886-89, po objęciu przez komendanturę w 1874 trzech domów znajdujących się na posesjach wyznaczonych ulicą Staromłyńską, Placem Żołnierza i ulicą Tkacką.

Obszar, na którym stoi budynek "Klubu 13 Muz", był w średniowieczu kwartałem przylegającym do murów miejskich. Najstarsze wiadomości o jego zabudowie pochodzą z XVI w. Wiadomo, że już wówczas stały tu cztery kamienice. W XVIII w. Domów przybyło, niektóre z nich zostały zidentyfikowane na podstawie źródeł historycznych jako m.in. Kamienica rektora gimnazjum mariackiego, łaźnia mariacka, kamienice bogatych mieszczan (Jurgena Camalinga, Christopha Novosadi, Andreasa Bremera i innych). Większość z nich wykupił i przebudował na przełomie XVIII i XIX w. Główny Urząd Poczty królewskiej. Zanim więc wspomniana zabudowa znalazła się w roku 1874 w rękach komendantury - przeszła wiele przeobrażeń. Z analizy rzutu poziomego budynku obecnego Klubu wynika, że stoi on na miejscu trzech odrębnych kamienic. Spróbujmy wyjaśnić jaka była ich historia.

W dawnej siedzibie zastępcy generalnego komendanta zlikwidowano wjazd od strony placu, budynek obniżono, rezygnując z górnego piętra na rzecz mansardowego dachu, wzorowanego na sąsiednim budynku (od strony Placu Żołnierza), dokonano połączenia i ujednolicenia fasady. Na parterze umieszczono biura, zaś na piętrze sale kasyna z reprezentacyjną jadalnią w stylu drugiego rokoka. Zachowana do dziś, zwana salą Kominkową, odznacza się bogatym detalem architektonicznym (boazerie, neorokokowe sztukaterie, płycinowe drzwi, kasetonowy strop). Dekoracje te uznano za wyraźnie nawiązujące do wnętrz poczdamskich pałacyku "Sanssouci, wzniesionego w latach 1745-1747 przez znanego budowniczego G.W. von Knobelsdorffa. Do tej epoki, oprócz form sztukaterii, nawiązuje również kremowo-złoty koloryt sali, natomiast kasetonowy strop należy już wyraźnie do innego okresu - eklektycznej sztuki 2 połowy XIX w. Znajdujący się w sali kominek z lustrem, nie był tu pierwotnie projektowany i powstał przypuszczalnie nieco później (wg Borkowskiej).
Nawiązuje on swą formą do sztuki okresu drugiego rokoka. W całości sala jest jedną z najpiękniejszych spośród nielicznie zachowanych, dekorowanych wnętrz reprezentacyjnych budynków w Szczecinie.
Od czasu wielkiej przebudowy aż do ostatniej wojny budynek komendantury uległ jedynie niewielkim zmianom. Polegały one głównie na unowocześnianiu poprzez rozbudowę jadalni komendanta, wprowadzenie windy kuchennej (1906 r.) oraz centralnego ogrzewania (1908 r.) W 1939 r. Zlikwidowano część rzeźbiarskiej dekoracji, zaś wnętrza przegrodzono, tworząc małe pomieszczenia biurowe dla zwiększonej liczebnie administracji wojskowej.

W czasie ostatniej wojny bardzo silnemu zniszczeniu uległa część budynku przy ulicy Staromłyńskiej. Pozostała część zachowała się w stanie stosunkowo dobrym. W latach 1955-63 przeprowadzono remont głównej partii (przy Placu Żołnierza), zaś część budynku przy ulicy Staromłyńskiej odbudowano w dwóch etapach (1962-1965, 1975-1980). Przywrócono całości dawny wystrój elewacji, umieszczając nad oknami piętra charakterystyczne dekoracje w postaci głów - tym razem nie antycznych, a przedstawiających wizerunki współczesnych Szczecinian, zasłużonych dla kultury miasta. Autorem rzeźb jest szczeciński artysta rzeźbiarz, Stanisław Lewiński. Dawna jadalnia odzyskała swój reprezentacyjny wygląd w drugiej połowie lat osiemdziesiątych, dzięki zabiegom Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i prac szczecińskich konserwatorów. W części budynku przy ulicy Staromłyńskiej powstała Galeria Malarstwa Współczesnego - Oddział Muzeum Narodowego.
Bogata powojenna tradycja budynku, siedziby "Klubu 13 Muz", godna jest oddzielnego opracowania. Żyje jeszcze w pamięci Szczecinian dawny Klub, w którym bywał m.in. Konstanty Ildefons Gałczyński, a którego wizerunek do dziś patronuje Klubowi. Zmieniły się czasy, zmienił sam Klub, odeszli na zawsze jego dawni bywalcy. Mimo to tradycja Klubu, jako ośrodka kultury na wysokim poziomie, skupiającego twórców szczecińskich, trwa i rozwija się, choć w inny nieco sposób, jako że "panta rei".